Spis treści
Od 8 lipca 2026 roku Państwowa Inspekcja Pracy zyska nowe narzędzia do kontroli umów cywilnoprawnych z samozatrudnionymi. Decyzja o przekształceniu umowy B2B w stosunek pracy może pociągnąć za sobą wsteczne domiary składek ZUS i podatków. Prof. Witold Modzelewski, radca prawny i doradca podatkowy, wskazuje jednak sposób na złagodzenie tych skutków - pod warunkiem że przedsiębiorcy zdążą przed kluczową datą.
Co zmienia się od 8 lipca 2026 roku?
Nowelizacja ustawy o Państwowej Inspekcji Pracy, która wchodzi w życie 8 lipca 2026 r., daje inspektorom PIP prawo do wszczynania postępowań administracyjnych wobec firm korzystających z usług samozatrudnionych na podstawie umów B2B. Jak opisuje serwis infor.pl, procedura wygląda następująco: inspektor przeprowadza kontrolę, „wykrywa” listę umów B2B z tzw. VAT-owcami, a następnie Okręgowy Inspektor Pracy wydaje decyzję o przekształceniu tych umów w umowy o pracę. Alternatywnie sprawa może trafić do sądu.
Zdaniem prof. Modzelewskiego większość umów B2B może zostać przekształcona, ponieważ sądy od lat przyjmują szeroką interpretację cech stosunku pracy. „Zwykły nadzór właścicielski nad wykonywaniem usług jest bezkrytycznie traktowany jako 'sprawowanie kierownictwa’, a ustalenie czasu i miejsca wykonywania tej usługi (jakoby) świadczy, że jest to stosunek pracy” - cytuje eksperta źródło. To oznacza, że ryzyko dotyczy bardzo wielu samozatrudnionych, szczególnie tych, którzy świadczą usługi na rzecz jednego lub kilku głównych kontrahentów.
Ryzyko podatkowo-składkowe: wsteczne domiary i problem z VAT
Największe zagrożenie dla finansów samozatrudnionego nie leży w samym przekształceniu umowy, ale w jego skutkach fiskalnych. Po wydaniu decyzji przez PIP organy podatkowe i ZUS mogą wszcząć postępowania mające na celu wsteczne wymierzenie zaległych podatków i składek. Jak czytamy w materiale, chodzi o „wsteczne wymierzenie (jakoby) zaległych podatków niepobranych przez płatnika oraz niepobranych składek na ubezpieczenia społeczne i zdrowotne”.
Szczególnie bolesne może być uwstecznienie w przypadku podatku VAT. Prof. Modzelewski zwraca uwagę, że „pracownik nie może wystawiać faktur z tytułu wykonywanej pracy”. Jeśli więc samozatrudniony przez lata wystawiał faktury VAT, a po przekształceniu umowy okaże się, że powinien być traktowany jak pracownik, może to skutkować koniecznością korekty deklaracji i zapłaty zaległego podatku wraz z odsetkami. Źródło nie podaje konkretnych kwot, ale skala potencjalnych zobowiązań może być znacząca, zwłaszcza przy długotrwałej współpracy.
Jak złagodzić skutki? Rozwiązanie umowy przed 8 lipca
Prof. Modzelewski wskazuje na pewną możliwość ograniczenia represji. Kluczowe jest to, że decyzja o przekształceniu - podobnie jak powództwo sądowe - nie ma formalnie mocy wstecznej. Może dotyczyć jedynie umów wykonywanych w dniu wejścia w życie nowelizacji, czyli 8 lipca 2026 r. „Można przed tą datą rozwiązać istniejące umowy B2B do tego dnia i zawrzeć je na nowych zasadach” - radzi ekspert w cytowanym artykule.
Jeśli umowa zostanie rozwiązana przed 8 lipca, a następnie zawarta ponownie (np. na zmodyfikowanych warunkach), to ewentualna decyzja PIP o przekształceniu będzie mogła objąć tylko okres od daty jej wydania. „Decyzja Okręgowego Inspektora Pracy nie może dotyczyć umów rozwiązanych przed 8 lipca 2026 r.” - podkreśla prof. Modzelewski. Dzięki temu organy podatkowe i ZUS nie będą mogły powołać się na tę decyzję jako dowód w postępowaniach „uwsteczniających” stosunek pracy. Innymi słowy, nowe przepisy nie pozwalają na fiskalne cofnięcie się do okresu sprzed przekształcenia, jeśli umowa wcześniej wygasła.
Ograniczenia i ostrożność - to nie jest gwarancja bezpieczeństwa
Rozwiązanie umowy przed 8 lipca nie daje stuprocentowej ochrony. Jak zauważa prof. Modzelewski, „na pewno utrudni represyjność tej akcji w dziedzinie fiskalnej”, ale nie eliminuje całkowicie ryzyka. Przede wszystkim nowa umowa, zawarta już po 8 lipca, wciąż może zostać zakwestionowana przez PIP, jeśli będzie spełniać cechy stosunku pracy. Ponadto źródło nie precyzuje, jak długo trzeba czekać z ponownym zawarciem umowy, aby uniknąć zarzutu obejścia prawa - każdy przypadek może być oceniany indywidualnie.
Warto też pamiętać, że procedura kontroli i przekształcania umów dopiero się rozpoczyna. Źródło przytacza opinię eksperta, który obawia się, że „nikt przy pomocy przepisów nie uderzy w 'zagranicznych inwestorów’, a pod nóż pójdą polskie firmy, o które się nikt nie upomni”. Oznacza to, że realne skutki nowelizacji mogą być odczuwalne głównie w małych i średnich przedsiębiorstwach oraz wśród samozatrudnionych współpracujących z polskimi kontrahentami.
Co możesz zrobić jako samozatrudniony?
Jeśli prowadzisz działalność gospodarczą i świadczysz usługi na podstawie umowy B2B, przede wszystkim przeanalizuj swoją sytuację. Sprawdź, czy twoja umowa zawiera elementy typowe dla stosunku pracy - stałe godziny, miejsce pracy, bezpośredni nadzór, zakaz konkurencji itp. Im więcej takich cech, tym większe ryzyko przekształcenia. Rozważ konsultację z doradcą podatkowym lub prawnikiem, który oceni twoją indywidualną sytuację.
Jeśli decydujesz się na rozwiązanie umowy przed 8 lipca, zrób to w sposób formalny - pisemne porozumienie stron, określenie daty zakończenia współpracy. Następnie możesz zawrzeć nową umowę, ale postaraj się, aby jej warunki wyraźnie odróżniały się od etatu: elastyczny czas pracy, własne narzędzia, możliwość zastępstwa, brak obowiązku osobistego świadczenia usług. Pamiętaj jednak, że ostateczna ocena należy do PIP i sądów. Źródło nie daje prostych recept, ale wskazuje, że działanie przed terminem może uchronić cię przed najpoważniejszymi konsekwencjami fiskalnymi.
Więcej szczegółów na temat procedury i możliwych działań znajdziesz w artykule w serwisie infor.pl, który cytuje wypowiedź prof. Modzelewskiego. Decyzja należy do ciebie, ale czas na działanie kończy się 8 lipca 2026 roku.
Źródła:
